GEBE DOSTU DOĞUMHANE MODELİ 2016

Hazırlayan: Doğal Doğum Derneği Kurucu Başkanı Op. Dr. Ebru Ünal

Amaç: Anne ve bebek için güvenli , doğum ağrısını ilaçsız geçirmeye yardımcı  yöntemlerin kullanımı ile doğum yapan kadının fizyolojik ve psikolojik ihtiyaçlarının karşılandığı doğum odası planlamak.

1996 yılında Dünya Sağlık Örgütü en iyi doğum hizmetinin normal doğumun fizyolojisini destekleyen ve koruyan sağlık hizmeti olduğunu belirtmiştir.  Amerika’da normal doğuma destek veren derneklerden birisi olan LAMAZE ise normal doğumun fizyolojisini yani doğumun kendi başlaması, sancılar ve doğum sırasında  gebenin hareket etme özgürlüğünün olması, kadına doğumda destek olacak kişilerin olması, rutin tıbbi müdahelenin yapılmaması, yatar olmayan pozisyonda ıkınma özgürlüğünün sağlanması, anne ve bebeğin bir arada tutulmasını önemseyen sağlık  merkezlerinin artmasının normal doğumu arttıracağını belirtmiştir.  Gebenin doğum sancılarını geçirdiği, doğumu yaptığı ve doğum saonrasında takibinin yapıldığı odanın aynı olması ile kadının doğum hakkındaki kaygısı  azalacaktır.

Gebe dostu doğumhane planı ile kadınların normal doğum sayıları arttırılması planlanır. Kadınların normal doğum  kokularını  azaltarak, doğum sırasındaki fizyolojik ve psikolojik ihtiyaçları karşılanarak normal doğum sayısı arttırılacak ve böylece sezaryen oranı azalacaktır.

Dünyada ve ülkemizde doğum sırasında kadının ağrısını azaltmak için uygulanan epidural anestezi veya diğer ağrı kesici kullanımı  standart olarak görülmektedir. Bu tür uygulamalar bazı kadınlarda memnuniyet uyandırsada epidural anestezinin; uzamış doğum, artmış sezaryen oranı, gebenin kan basıncının düşmesi, bebeğe giden kan miktarında azalma, bebeğin letarjik doğması veya doğumdan sonra emzirme ile ilgili  olumsuz etkileri mevcuttur. Ayrıca yapılan çalışmalarda kadınların bu tür uygulamalar olmadan yaptıkları doğum tecrübesinden daha memnun olduğu gösterilmiştir. Amerika ve Avrupada olduğu gibi ülkemizde de birçok kadın artık herhangi bir ağrı eksici kullanılmadan doğum yapmayı tercih etmektedir.

Doğal doğum sırasında beyinden salgılanan melatonin, endorfin, oksitosin ve prolaktin kadının normal doğum sırasında ağrısını azaltan hormonlardır. Bu hormonların özelliği karanlık, loş ortamda daha çok salgılanmasıdır.  Bu nedenledir ki normal doğumlar genellikle gece olmaktadır. Bu hormonların ışığı azaltılmış, karanlık ortamda salgılanması nedeniyle kadının normal doğum yapacağı odanın ışığının bu fizyolojik dengeyi bozmayacak şekilde ayarlanabilir olması gereklidir. Soğuk adrenalin hormonunu arttırır ve gebein ağrı duymasına sebep olu. Bu nedenle oda ısısının ve ışıkların hamilenin isteğine göre ayarlanabilir olması gereklidir. Stres yani anksiyete, korku bu hormonların salgılanmasını azaltır ve kadının tecrübe edeceği ağrı seviyesinin yüksek olarak hissedilmesine neden olur. Ailesinden birinin veya eşinin  gebenin doğum sırasında ona destek olması korkularının azalmasını sağlayacaktır. Annenin anksiyetisini azaltan diğer önlemlerden birisi de doğum sırasında kullanılmak üzere odada hazır bulundurulan tıbbi ve acil malzemelerin annenin rahatsız olmayacak şekilde muhafaza edilmesidir. Bu tür eşya ve aletlerin resimli ve sakin renklerden yapılmış paravan arkasında veya dolaplar içinde bulundurulması doğumu 2.1 saat hızlandırdığı ve ağrıyı azalttığı, kadının doğum tecrübesini olumlu olarak etkilediği çalışmalarla gösterilmiştir.

Doğum sırasında kadının mahremiyetini sağlamak, ailesi veya kendine destek olacak birisi ile doğumda birlikte bulunmak kadının doğum tecrübesinin en olumlu parçasını oluşturmaktadır. Mahremiyet doğum sırasında kadının kendini güvende hissetmesinin temel şartıdır.

Doğumun tüm evrelerinde kadın istediği şekilde hareket edererek, dik pozisyonda durması  ile ağrıları azalır ve normal doğum hızlanır ve kolaylaşır. Doğum odasının yapısını kadının o sırada içinde bulunduğu piskolojik ve fizyolojik gereksinimine göre hazırlanması sağlıklı bir doğum için vazgeçilmezdir.

Kadınların doğum sırasında ihtiyaçlarını karşılayacak bir doğumhane planı ile hasta memnuniyeti artacak, normal doğum yapan kadın sayısı arttırılarak gelecek nesillerin daha sağlıklı olması sağlanacaktır.  Sezaryen oranı artması, anne mortalitesinde  artışa sebep olur. Doğumhanelerin normal doğumu motive edici hale getirilmesi, sezaryen oranını düşürecek önlemlerin yapılması Halk Sağlığı açısından ciddi öneme sahiptir.

Gebe dostu doğumhane planında olmasını önerdiğimiz oda şekli ve odada olması gereken azami materyal aşağıda sıralanmıştır.

  1. Gebenin rahatlamasını sağlayacak unsurların sağlanması:
  • temiz bir oda: herhangi bir leke bulunmayan ve kolay temizlenir malzemeden yapılmış oda. Kuru ve temiz çarşaf ve havlular odada bulunmalı ve gebe istediğinde kullanabilmelidir.
  • sakin ve dinlendirici olması için rahat koltuğun bulunduğu ve pencereli, doğa resimleri ile desteklenmiş doğum odası.
  • Gebeye masaj yapılabilmesi için koltuk ve masaj malzemeleri.
  1. Sessizlik:
  • Odanın ses izolasyonunun olması. Içerden sesin dışarı çıkması veya dışardan gürültü gelmesinin engellenmesi
  • Kadın odadaki müzik vs. yi kendi istediği gibi ayarlayabilmeli.
  1. Karanlık ve loş bir ortam, mahremiyet:
  • Kadın odayı istediği şekilde karanlık hale getirebilmeli. Pencerelerde karanlığı sağlayan perde olmalı. ışık ayarlanabilir olmalıdır. Kapı girişinde de perde olmalıdır.
  • Gebenin mahremiyetini sağlyacak şekilde oda planı olmalı. Odanın içeri giriş kapısının önünde perde olmalı.
  1. Fiziki şartların özellikleri:
  • Gebenin hareketini sağlayacak büyüklükte bir oda olmalıdır. Gebe oda içinde rahat yürüyebilmelidir. Odada küçük bir merdiven de olabilir. Yürüyüş yapabilmesi için koridora çıkması gerekmemelidir.
  • Hidroterapi amaçlı gebenin doğum sancılarını azaltmak için duş bulunmalıdır. Doğuma yardımcı olan kişinin ıslanmasını engeller şekilde duş perdesi olmalıdır.
  • Doğuma yardımcı aletlerin mesela pilates topu, yastık, ip vs gibi materyaller her odada gebenin temin edeceği şekilde bulunmalıdır.
  • Her odada tuvalet olmalıdır. Doğum sancıları sırasında gebelerin barsak hareketleri artar. Bu nedenle gebenin hızlı ulaşabileceği tuvalet oda içinde olmalıdır. Tuvalette ıkınma sırasında destek amaçlı kolluklar duvarda monte edilmiş olmalıdır.
  • Yiyecek ve içecek: doğum sırasında gebeler özgürce sıvı tüketebilmeli ve yağsız , yüksek karbonhidratlı yiyecekler tüketebilmelidir. Her doğum odasında hem aile hemde gebe için minik bir lavabo olmalıdır.
  • Doğuma destek olacak kişi için rahat bir koltuk her odada olmalıdır.

Aşağıda LABOR-DELIVERY-RECOVERY ROOM DESIGN THAT FACILITATES NON-PHARMACOLOGICALREDUCTION OF LABOR PAIN:A Model LDR Room Plan and Recommended Best Practices adlı makeleden aldığım doğum odası mimari çizim örneği yer almaktadır.

Kaynaklar:

  1. Promoting Optimal Care in Childbirth, Judith A. Lothian, The Journal of Perinatal Education | Fall 2014, Volume 23, Number 4.
  2. Effect of continuous support during labor on duration of labor and rate of cesarean delivery. Maryam Kashanian, Farahroos Javadi, Malektaj Moshkhbid Haghighi, International Journal of Gynecology and Obstetrics 109 (2010) 198–200.
  3. Colour and lighting in hospital design. Hilary Dalkea, Jenny Littlea, Elga Niemanna, Nilgun Camgoza,Guillaume Steadmana, Sarah Hilla, Laura Stottb. Optics & Laser Technology 38 (2006) 343–365.
  4. The effect of colour and design in labour and delivery: A scientific approach, Jane Duncan. Optics & Laser Technology 43 (2011) 420–424.
  5. LABOR-DELIVERY-RECOVERY ROOM DESIGN THAT FACILITATES NON-PHARMACOLOGICAL REDUCTION OF LABOR PAIN: A Model LDR Room Plan and Recommended Best Practices. Shannon Gedey. Erkins + will Research Journal www.perkinswill.com 2014 / VOL 06.01
  6. BirthTOOLS.org | American College of Nurse-Midwives, Healthy Birth Initiative 2014